Ikona krzyża z San Damiano, zwana krzyżem franciszkańskim

553px-Kruis_san_damiano.gif         Ikona krzyża z San Damiano to krucyfiks z serii krzyży tablicowych powstałych w Umbrii, w środkowej Italii. Zawdzięcza swoje upowszechnienie osobie Franciszka z Asyżu, który po spotkaniu z Ukrzyżowanym w kościele San Damiano2, gdzie z wizerunku Chrystus przemówił do niego: Franciszku, idź, napraw mój dom, który, jak widzisz, cały idzie w ruinę, poczuł się zupełnie odmieniony.

Po wielu latach wydarzenie to zostało przypomniane w „Relacji trzech towarzyszy”: Te słowa napełniły go taką radością i światłem, iż odczuł w swojej duszy, że to naprawdę ukrzyżowany Chrystus przemówił do niego. Uradowany widzeniem i słowami Ukrzyżowanego, wstał uzbrajając się znakiem Krzyża.

Ikona krzyża z San Damiano prawdopodobnie pochodzi ze szkoły mnichów syryjskich, którzy osiedli w regionie Umbrii, gdzie założyli klasztor na górze Monte Luco w Spoleto. Została wykonana na grubym płótnie naklejonym na desce z drzewa orzechowego przez nieznanego umbryjskiego artystę w XII wieku. Bez podstawy mierzy dwa metry i dziesięć centymetrów długości i metr trzydzieści szerokości.

    Przypuszcza się, że ikona była zawieszona bądź postawiona na podwyższeniu w absydzie, za ołtarzem, co nie jest obojętne, zważywszy, że w tym czasie nie trzymano zwykle Najświętszego Sakramentu w kościołach drugorzędnych, a szczególnie tych zaniedbanych i opuszczonych, jakim z pewnością był San Damiano. Wynika z tego, że była przedmiotem, na którym skupiała się modlitewna uwaga wiernych. W San Damiano pozostała aż do czasu, gdy klaryski zabrały ją do nowej bazyliki, zbudowanej obok starego kościoła parafialnego św. Jerzego, gdzie zostali pochowani w ciągu kilku lat najpierw Franciszek, a następnie Klara. W bazylice, przy której powstał jednocześnie klasztor, ikona była umieszczona przez wiele stuleci w chórze klasztornym.

Zainteresowanie ikoną na szerszą skalę rozpoczęło się w początkach dwudziestego stulecia, kiedy po generalnej renowacji w roku 1938 została wystawiona do kultu wiernych, najpierw za kratą, między innymi relikwiami, a potem od roku 1958 w miejscu bardziej dostępnym, obok kaplicy Najświętszego Sakramentu.
Pod względem artystycznym wykazuje ona potrójny wpływ: syryjski, bizantyjski i umbryjski. Natomiast, jeżeli chodzi o jej genezę teologiczną to bezsprzecznie mamy do czynienia z krucyfiksem wzorowanym na Ewangelii św. Jana.

    Jak zatem należy interpretować poszczególne elementy i symbole zastosowane przez autora ikony?
Centralną postacią całego przedstawienia jest Ukrzyżowany - Jezus Chrystus, który nie wisi na gwoździach jako cierpiący człowiek, lecz stoi na podnóżku, wolny od bólu, z szeroko otwartymi oczami, jako triumfujący Zbawiciel. Miłość, którą symbolizuje czerwień ikony, zwycięża grzech, szatana i śmierć, symbolizowane przez czerń. Na Jego skroniach zamiast korony cierniowej spoczywa korona chwały, którą symbolizuje złoty nimb (aureola). Ponadto kogut umieszczony na wysokości kolan wskazuje, że Jezus zmartwychwstał i jest prawdziwym Zwycięzcą.
Tuż przy Chrystusie zostali przedstawieni świadkowie męki, którzy już się cieszą zbawczymi owocami Jego dzieła. Świadczy o tym złote tło, które symbolizuje boską przestrzeń, nieproporcjonalnie wydłużone kontury, oraz nimby wokół głów. Są to, zaczynając od prawej strony Jezusa, Maria, Jego matka i umiłowany uczeń, apostoł Jan, po lewej – Maria Magdalena i Maria, matka Jakuba. Do grona tych postaci dołączony został także Centurion, rzymski żołnierz dowodzący oddziałem egzekucyjnych, który przy śmierci Jezusa, wyznał: Ten prawdziwie był Synem Bożym, o czym świadczy gest jego prawej dłoni. Tuż za jego lewym ramieniem zostały ukazane głowy gapiów biernie uczestniczących w wydarzeniu rozgrywającym się na Golgocie dwa tysiące lat temu. W obydwu dolnych rogach tablicy dają się zauważyć namalowane w pomniejszeniu postacie kolejnych uczestników męki Pańskiej – podpisana, to Longinus, który przebił Chrystusowy bok, ta druga, utożsamiana jest z mężczyzną, który podał gąbkę nasyconą octem do picia Jezusowi. Natomiast poziome ramię krzyża ukazuje sześciu bardzo dynamicznych aniołów.
Nad głową Ukrzyżowanego, w czerwonym kręgu, symbolizującym przestrzeń nieba, znajduje się Chrystus, który wstępuje do nieba. W lewej ręce trzyma krzyż jako trofeum swojego zwycięstwa. Otaczają Go chóry radujących się aniołów. U góry, w zwieńczeniu krzyża, w półokręgu przedstawiona jest prawica Ojca.
W samym podnóżku krzyża, bardzo zniszczonym, znajduje się sześć świętych postaci, które trudno jednoznacznie zinterpretować, gdyż mogą to być zarówno apostołowie, starotestamentalni bohaterowie, jak również święci z regionu Umbrii.

W tej ikonie Chrystus nie jest na krzyżu sam, gdyż wokół Niego są Jego uczniowie, którzy stali się świadkami męki i zmartwychwstania. Także dzisiaj Jezus Chrystus zaprasza tych, którzy Go kontemplują w ikonie krzyża z San Damiano, by zostali Jego świadkami. Czy zatem posłuchamy Jego wezwania?

- o. Paweł Sroka OFMConv

Przypisy:
1 - Słowo ikona pochodzi od greckiego terminu eikon, który oznacza obraz w szerokim tego słowa znaczeniu. Początkowo, gdy tworzyła się dopiero sztuka chrześcijańska, słowem tym oznaczano na chrześcijańskim Wschodzie, wszystkie przedstawienia Chrystusa, Maryi, aniołów, świętych lub sceny historyczne z Biblii, niezależnie od tego, jaką techniką były wykonane i czy te obrazy były ścienne czy sztalugowe. Dopiero w czasach nowożytnych pod tym określeniem zaczęło się rozumieć już tylko obrazy przenośne, nie związane z architekturą.

2 - Kościół św. Damiana był już wzmiankowany w dokumencie z roku 1030, choć nie jest możliwe dokładne określenie daty jego budowy. W każdym razie, gdy Franciszek przybył do niego w 1205 lub 1206 roku, kościół istniał już od ponad 175 lat.       

Zaproszenia

Msza i nabożeństwo z modlitwami o uzdrowienie

Przyjdźcie do Mnie wszyscy, którzy utrudzeni i obciążeni jesteście, a Ja was pokrzepię. Weźcie moje jarzmo na siebie i uczcie się ode Mnie, bo jestem cichy i pokorny sercem, a znajdziecie ukojenie dla dusz waszych. Albowiem jarzmo moje je ...

Więcej

Nabożeństwo pięciu pierwszych sobót miesiąca

W sobotę, 3 czerwca zapraszamy na nabożeństwo pierwszosobotnie. Jest to nabożeństwo, o którego odprawianie prosił Pan Jezus oraz Matka Boża w czasie objawień w Fatimie. Prowadzić je będziemy w każdą pierwszą sobotę miesiąca po Mszy ś ...

Więcej

Dzień skupienia dla narzeczonych

W sobotę 10 czerwca odbędzie się w naszym Sanktuarium Dzień Skupienia dla narzeczonych z naszej Archidiecezji. Rozpoczęcie o godz.: 14:00 w kościele.    Pary zamierzające zawrzeć sakramentalny związek małżeńs ...

Więcej
Więcej artykułów

Kalendarz parafialny

maj 28

Uroczystość Wniebowstąpienia Pańskiego

3. dzień nowenny do Ducha Świętego

Nabożeństwo majowe - godz. 18:00

 

maj 29

Wspomnienie św. Urszuli Ledóchowskiej, dziewicy

4. dzień nowenny do Ducha Świętego

Nabożeństwo majowe - godz. 12:30, 17:30

 

maj 30

Msza św. i nabożeństwo z modlitwami o uzdrowienie - godz. 18:00

5. dzień nowenny do Ducha Świętego 

8. wtorek nowenny przed uroczystością św. Antoniego

Nabożeństwo majowe - godz. 12:30, 17:30

 

maj 31

Święto Nawiedzenia Najśw. Maryi Panny

6. dzień nowenny do Ducha Świętego

Nabożeństwo majowe - godz. 12:30, 17:30

 

cze 1

Wspomnienie św. Justyna, męczennika

Nabożeństwo czerwcowe - godz. 12:30, 17:30

I czwartek miesiąca

7. dzień Nowenny do Ducha Świętego

 

cze 2

Pierwszy piątek miesiąca

Nabożeństwo czerwcowe - godz. 12:30, 17:30

8. dzień Nowenny do Ducha Świętego

 

cze 3

Wspomnienie Świętych Męczenników Karola Lwangi i Towarzyszy

I sobota miesiąca - odwiedziny chorych od godz. 9:00

Nabożeństwo czerwcowe - godz. 12:30, 17:30

Nabożeństwo pierwszosobotnie - po Mszy św. o godz. 18:00

9. dzień Nowenny do Ducha Świętego

 

cze 4

Niedziela Zesłania Ducha Świętego

Nabożeństwo czerwcowe - godz. 18:00

 

cze 5

Święto NMP, Matki Kościoła

Nabożeństwo czerwcowe - godz. 12:30, 17:30