Relikwie, relikwiarz

Pochodzi z języka frankijskiego relinquo – pozostawiam. Wyrażenie łacińskie reliquiae oznacza: pozostałość, szczątki, resztki, spuściznę, dziedzictwo, przenośnie potomstwo; najbardziej właściwe znaczenie to zwłoki, szczątki ciała świętych oraz rzeczy przez nich używanych. Niekiedy używano także określenia francuskiego leipsantheque (gr. lipsana) – pozostałość osoby lub jego rzeczy.

Relikwie nazywano:

a) pignora – zastaw, poręcznie, depozyt gwarantujący wspólnotę ze świętymi;

b) patrocinia – podkreślano w ten sposób ochraniającą rolę relikwii (podobnie jak w przypadku patronów);

c) beneficia (Grzegorz Wielki, Epistola 33, Liber 3), beneficia sanctorum – dobrodziejstwa, dobrodziejstwa świętych;

d) benedictio – błogosławieństwo (Grzegorz Wielki);

e) busta – słowo oznaczające właściwe miejsce, gdzie spalano ciało męczennika lub je grzebano;

f) favilla sancta – święty popiół (iskrzący się) (Hieronim, Epistola 14, Ad Marcelinum);

g) exuviae – gleba, często spotykane określenie (Glossarium mediae et infimae latinitatis);

h) insignia; leipsana – określenie ciał 7 dziewic, męczennic, którym posłużył się bp Teodot (Ruinart, Acta martyrum sincera 368);

i) sanctuaria – Grzegorz Wielki (Epistola 55) – sanctuaria suscepta cum reverentia collocabis;

j) xenia sanctorum – szczególnie określenie tych relikwii, które ofiaruje się komuś (Vie de saint Bernard, lib. 4, cap. 1);

k) święte kości (od IV w.); l) błogosławione ciała (V w.).

Szacunek i kult relikwii jest, można powiedzieć, wrodzony naturze ludzkiej. W starożytności pogańskiej istniał zwyczaj zachowywania po śmierci bohaterów pewnych wspomnień. Z religijną czcią przechowywano przedmioty do nich należące, w szczególności ich zbroje. W Starym Testamencie otaczano szacunkiem groby, np. patriarchów: Abrahama, Izaaka, Jakuba, grób Racheli (w pobliżu Betlejem) czy Dawida w Jerozolimie. Cześć relikwii praktykuje także buddyzm, islam. Grecy (przed narodzeniem Chrystusa) otaczali groby swoich bohaterów szczególnym szacunkiem. Wspomnieć trzeba nadzwyczajne wydarzenia związane z dotknięciem rzeczy uważanych za nadzwyczajne – płaszcz Eliasza (2 Krl 2,8), wskrzeszenie umarłego przez dotknięcie kości Elizeusza (2 Krl 13,21).

W Nowym Testamencie dotknięcie kraju szaty Jezusa uzdrowiło chorą kobietę (Mt 9,20; por. także Dz 5,15; 19,11nn). Z tradycji ważnym świadectwem jest dokument z II w. o czci relikwii św. Polikarpa (zamordowany w 177 r.) w kościele w Smyrnie (Euzebiusz w Historia Ecclesiastica 4, 15). Z listu dowiadujemy się, że kult relikwii ma na uwadze uświęcenie miejsca, w którym się znajdują, wzrost czci dla danego świętego i przykład do naśladowania.

Wyznawcy Chrystusa przechowywali śmiertelne szczątki ich przewodników duchowych, ludzi wpływowych, męczenników za wiarę, zabierali, a nawet wykupywali za wygórowane ceny ciała braci zamęczonych w amfiteatrach i arenach, nad grobami męczenników wznoszono specjalne budowle zwane memoria, martyrium (martyrion) confessio, gdzie sprawowano Eucharystię w rocznicę śmierci. Z tej praktyki wypłynął zwyczaj umieszczania relikwii w mensie ołtarzowej w każdym kościele – było to postanowienie V Synodu w Kartaginie (can. 10).

Niekiedy umieszczano relikwie w drzwiach kościoła, by wierni, wchodząc, mogli je ucałować, następnie w zakrystii lub w specjalnych szafach po prawej bądź lewej stronie ołtarza. Wierni nosili relikwie zawieszone na szyi w relikwiarzach o różnych kształtach (Alkuin apelował, aby obraz świętego nosić raczej w sercu, a nie relikwie na szyi). Od VI w. dla wspomnienia zwycięskiej walki męczenników zaczęto nadawać ołtarzowi formę grobu i składać relikwie pod ołtarzem lub w mensie ołtarzowej.

Zwyczaj składania w mensie ołtarzowej (tzw. sepulcrum) relikwii świętych przetrwał do odnowy liturgii po Vaticanum II, gdy polecono, by relikwie umieszczać nie w ołtarzu, lecz pod ołtarzem. Innym sposobem sprzyjającym rozwojowi czci relikwii było konstruowanie bogatych relikwiarzy (ze złota, srebra, drogich kamieni, z kamienia, z drewna, metalu, kości słoniowej, i w różnych kształtach).

Kult relikwii stał się także powodem nadużyć, wzrostu zabobonów, handlu relikwiami (IV Sobór Laterański zabronił handlu relikwiami). Kradzieży relikwii nie uznawano za grzech. Gdy powstał problem ilości relikwii, starano się go rozwiązać przez tzw. wotywne relikwie, zwane brandea, czyli przedmioty dotknięte do relikwii świętego (np. płótno i jedwab).

Symbolika relikwii wyraża i uczy:

  • godności ciała człowieka, rozumienia człowieka jako jednej całości (dusza – ciało – antropologia biblijna);
  • godności człowieka jako świątyni: „Jesteście świątynią Ducha Świętego” (1 Kor 6,19);
  • wiary w zmartwychwstanie człowieka, Pan strzeże ich ciał i nie pozwoli, by ciała świętych uległy zepsuciu (por. Ps 15; Wulgata 16,10 – non videre corruptionem);
  • kształtuje wspólnotę ze świętymi i wiarę w ich wstawiennictwo.

 

_______________________________________

Angenendt Arnold, Heilige und Reliquien, Münster 1994, s. 149–167;

Kötting Bernhard, Reliquienverehrung, ihre Entstehung und ihre Formen, ThZ 67(1958), 321–334;

Stefański Jerzy, Czy muszę „kochać” relikwie?, w: Liturgia domus carrissima, Warszawa 1998, s. 374–380;

Kracik Jan, Relikwie, Kraków 2002.

 Tekst udostępniony za zgodą Wydawnictwa Salwator

Autor: ks. prof. Bogusław Nadolski TChr

Źródło: http://www.tyniec.benedyktyni.pl/ps-po/?p=7529

Zaproszenia

Zajęcia dla dzieci z niepełnosprawnościami

Stowarzyszenie Instytut Edukacyjno-Badawczy zaprasza dzieci i młodzież z niepełnosprawnościami na zajęcia plastyczne i ruchowo taneczne. Bezpłatne zajęcia odbywają się w domu katechetycznym parafii św. Karola Boromeusza przy ul. Kruczej 58. Zapisy ...

Więcej

17 edycja ALPHA we Wrocławiu! Przyjdź i spróbuj!

Już dziś zapraszamy Cię na 17 edycję kursu Alpha w naszej parafii! Startujemy we wtorek 9 października 2018 r. o godz. 18.30. Miejsce – kawiarenka parafialna w domu katechetycznym, wejście od ulicy Oficerskiej. Wyślij ...

Więcej
Więcej artykułów